Evropska nedelja prevencije raka grlića materice, kao i svake godine, obeležava se treće nedelje januara. Fokus obeležavanja je podizanje svesti o važnosti HPV vakcinacije, redovnih ginekoloških pregleda (skrininga) i ranog otkrivanja bolesti, kako bi se smanjila stopa oboljevanja i smrtnosti.

Rak grlića materice se razvija u grliću materice žene. Skoro svi slučajevi raka grlića materice (99%) povezani su sa infekcijom visokorizičnim humanim papiloma virusima (HPV), izuzetno čestim virusom koji se prenosi seksualnim kontaktom. Iako se većina HPV infekcija spontano povlači i ne izaziva simptome, uporna infekcija može izazvati rak grlića materice kod žena.

Rak grlića materice je četvrti najčešći rak kod žena. Procenjuje se da je 2022. godine rak grlića materice dijagnostikovan kod 660.000 žena širom sveta, a oko 350.000 žena je umrlo od ove bolesti.

Cilj obeležavanja Evropske nedelje prevencije raka grlića materice je promocija značaja očuvanja reproduktivnog zdravlja i mogućnosti korišćenja dostupnih mera prevencije, kako mera primarne prevencije (promocija zdravog stila života, odgovornog seksualnog ponašanja i HPV imunizacija), tako i mera sekundarne prevencije (ranog otkrivanja karcinoma grlića materice putem Papanikolau testa i redovnim posetama ginekologu). Kada se dijagnostikuje, rak grlića materice je jedan od oblika raka koji se najuspešnije leči, sve dok se rano otkriva. Karcinomi dijagnostikovani u kasnim stadijumima takođe se mogu kontrolisati odgovarajućim lečenjem i palijativnim zbrinjavanjem.

Prema podacima Registra za rak Instituta za javno zdravlje  Srbije, tokom 2022. godine u Srbiji je registrovano 1.060 novoobolelih žena od raka grlića materice, od toga 302 u Vojvodini, a 32 u Severnobačkom okrugu. Iste godine 404 žena je umrlo u Srbiji od ovog uzroka, od toga 108 u Vojvodini, a 6 u Severnobačkom okrugu. Standardizovana stopa incidencije na 100.000 žena od raka grlića materice u Vojvodini (13,8) je veća je nego prosečna u Republici Srbiji (11,4). U AP Vojvodini, standardizovane stope incidencije raka grlića materice na 100.000 žena, po okruzima, u 2022. godini, redom su bile: 21,2 (Severnobački okrug), 19,4 (Severnobanatski okrug), 16,4 (Zapadnobački okrug), 15,5 (Južnobanatski okrug), 11,6 (Sremski okrug), 11,2 (Južnobački okrug) i 11,1 (Srednjebanatski okrug).

Što se tiče vodećih lokalizacija raka kao uzorka smrti kod žena, u Republici Srbiji za 2022. godinu, karcinom grlića materice je na šestom mestu (4,6%), posle karcinoma dojke (18,8%), pluća/bronha (16,7%), kolona/rektuma (10,8%), pankreasa (6,3%) i ovarijuma (4,7%) a slede mozak (3,2%), želudac (3,1%), telo materice (3,0%), jetra i žučni kanali (2,9%) i ostale pojedinačne lokalizacije koje u strukturi vodećih lokalizacija zbirno čine 25,7%.

Rak grlića materice može se izlečiti ako se dijagnostikuje i leči u ranoj fazi bolesti. Žene treba da se konsultuju sa zdravstvenim radnikom ako primete: neobično krvarenje između menstruacija, nakon menopauze ili nakon seksualnog odnosa, povećan ili neprijatan miris vaginalnog iscetka, simptome poput upornog bola u leđima, nogama ili karlici, gubitak težine, umor i gubitak apetita, vaginalna nelagodnost, otok u nogama. Kliničke procene i dijagnostički testovi su neophodni za potvrđivanje raka grlića materice. Nakon toga obično sledi upućivanje na lečenje, koje može uključivati hirurgiju, radioterapiju i hemoterapiju, kao i palijativnu negu radi pružanja suportivne nege i upravljanja bolom.

– Osnovna poruka svim ženama – rak grlića materice je maligna bolest koja se može sprečiti, žene treba da razmišljaju o svom reproduktivnom zdravlju i da u toku godine odvoje samo jedan dan kada će posetiti svog lekara – ginekologa i obaviti preventivni pregled. Idealno je da se treća nedelja januara svake godine iskoristi da se zakaže preventivni ginekološki pregled, jer će, bez obzira na dužinu čekanja, svaka žena na taj način na vreme sprovesti ovu važnu meru prevencije – poručuje dr Mirjana Dakić, specijalista socijalne medicine i rukovodilac Odeljenja za promociju zdravlja.

foto:/Freepik.com