Na današnji dan, 24. marta, prošlo je tačno 27 godina od početka NATO bombardovanja Savezne Republike Jugoslavije – vojne operacije koja je trajala 78 dana i ostavila duboke posledice po živote ljudi, infrastrukturu i političku budućnost regiona.

Vazdušna kampanja, koju je sproveo NATO pod nazivom „Saveznička sila“, započela je na današnji dan, 1999. godine u tačno 19:41 časova, bez odobrenja Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija, a kao odgovor na neuspešne pregovore u Rambuje o statusu Kosova i Metohije. Na čelu tadašnje Savezne Republike Jugoslavije nalazio se Slobodan Milošević, dok je NATO savez predvodio generalni sekretar Havijer Solana, koji je izdao naredbu za početak vazdušnih udara.

Operacijom NATO snaga komandovao je američki general Vesli Klark, tadašnji vrhovni komandant savezničkih snaga za Evropu. Sa jugoslovenske strane, vojskom su komandovali generali poput Dragoljuba Ojdanić i Nebojše Pavkovića.

U operaciji je učestvovalo 19 država članica NATO-a, sa više od 1.000 letelica i preko 38.000 borbenih naleta. Napadi su izvođeni sa nosača aviona u Jadranskom moru, kao i iz baza u Italiji i drugim evropskim zemljama. Jedan od najtežih aspekata bombardovanja bile su civilne žrtve. Procene se razlikuju, ali se smatra da je stradalo između 1.200 i 4.000 civila, među kojima najmanje 81 dete. Pored toga, poginulo je i više stotina pripadnika vojske i policije.

Posebno su ostali upamćeni pojedini tragični događaji, poput bombardovanja zgrade Radio-televizija Srbije u Beogradu kada je poginulo 16 zaposlenih, napada na Varvarin tokom verskog praznika kada su stradali civili na mostu, bombardovanja voza u Grdeličkoj klisuri i napada na kinesku ambasadu u Beogradu, koji je izazvao oštre međunarodne reakcije. Ovi događaji i danas predstavljaju simbol stradanja civila tokom konflikta.

Tokom 78 dana, pogođeno je više od 3.000 objekata širom zemlje, uništavana je ključna infrastruktura – mostovi na Dunavu, železničke pruge, putevi, rafinerije, fabrike, elektroenergetski sistemi i medijske kuće. Procene ukupne materijalne štete kreću se od 30 do čak 100 milijardi dolara, a posebno su pogođeni industrijski centri, poput Pančeva, Novog Sada i Kragujevca.

Pored fizičkog razaranja, značajne su i dugoročne posledice – ekološka šteta zbog bombardovanja hemijskih postrojenja, zagađenja vazduha, vode i zemljišta, kao i upotreba municije sa osiromašenim uranijumom, koja je izazvala dugotrajne zdravstvene kontroverze.

Tokom NATO bombardovanja 1999. godine, teritorija opštine Subotica bila je meta napada ukupno osam puta. Iako je grad bio pošteđen intenzivnog razaranja kakvo su doživeli drugi delovi zemlje, zabeležena su bombardovanja Palića, kada je ovaj turistički centar bio je direktna meta. Najteži napadi dogodili su se u noći između 19. i 20. maja, kao i 21. maja 1999. godine. Tom prilikom pogođeni su meteorološka stanica, repetitor na Paliću i nekoliko ugostiteljskih objekata. Prve bombe pale su u Malom Radanovcu gde je pogođeno nekoliko kuća, a tokom NATO agresije bombardovana su još neka naselja, kao i radio toranj u Crvenom selu. Nažalost, tokom bombardovanja Jugodslavije, živote je izgubilo šestoro Subotičana, vojnika i civila, na različitim lokacijama širom zemlje.

Bombardovanje je okončano potpisivanjem Kumanovski sporazum 9. juna 1999. godine. Sporazum su potpisali general Svetozar Marjanović, policijski general Obrad Stevanović i britanski general Majkl Džekson. Nakon toga, usledilo je povlačenje jugoslovenskih snaga sa Kosova i dolazak međunarodnih snaga KFOR-a, dok je teritorija stavljena pod upravu Ujedinjenih nacija.

Danas, gotovo tri decenije kasnije, posledice NATO bombardovanja i dalje su prisutne – u sećanjima porodica stradalih, u ožiljcima na gradovima i u političkim odnosima regiona. Na teritoriji Srbije podignut je 301 spomenik posvećen žrtvama ratova devedesetih i NATO bombardovanja. Svake godine, 24. mart obeležava se komemoracijama širom zemlje – kao podsetnik na stradanje, ali i kao opomena o razornim posledicama rata.

Ova godišnjica ostaje snažan istorijski marker – ne samo kao sećanje na prošlost, već i kao poziv na odgovornost, dijalog i očuvanje mira u budućnosti. Ukoliko zastanete na kratko, vratite se u prošlost i razmislite o tom kobnom 24. martu, mozete li da se setite po čemu ćete najviše da pamtite NATO bombardovanje?

foto:/LovaLova portal