Prema poslednjim procenama Svetske zdravstvene organizacije, sa dijagnozom malignih tumora u svetu živi preko 53 miliona ljudi. Tokom života, jedna od pet osoba će oboleti od raka u svetu, a jedan od devet muškaraca i jedna od dvanaest žena će umreti od nekog oblika maligne bolesti. I u razvijenim i u nerazvijenim zemljama apsolutni broj novih slučajeva raka će porasti do 2050. godine, a udvostručiće se broj umrlih.

Gotovo polovina novih slučajeva malignih bolesti u svetu (49,2%) i više od polovine smrtnih slučajeva (56,1%) je registrovano u Aziji. To je delom posledica činjenice da na ovom kontinentu živi više od 60% svetske populacije. U Evropi, koja čini samo 9,0% svetske populacije, registrovano je 22,4% novih slučajeva raka i 20,4% smrtnih slučajeva od malignih bolesti.

U Srbiji su tokom 2024. godine od svih malignih tumora obolele 41.472 osobe (21.793 muškaraca i 19.679 žena). Iste godine od raka je umrlo 20.314 osoba oba pola, 10.967 muškaraca i 9.347 žena. U Severnobačkom okrugu je obolelo od raka 1.214 osoba (615 muškaraca i 599 žena), a umrle su 562 osobe (281 muškarac i 281 žena).

Rak pluća, rak dojke i rak debelog creva su vodeće lokalizacije raka u obolevanju i u umiranju, u svetu i kod nas. Rak pluća je najčešće dijagnostikovani maligni tumor sa 2,5 miliona novih slučajeva godišnje i 1,8 miliona umrlih kod oba pola u svetu. Tokom 2024. godine u Srbiji su od raka pluća obolele 6.424 osobe (4.246 muškaraca i 2.178 žena), a umrle su 4.842 osobe (2.998 muškaraca i 1.844 žene). U Severnobačkom okrugu su 202 osobe obolele (127 muškaraca i 75 žena), a 145 osoba je umrlo od raka pluća (86 muškaraca i 59 žena).

Rak dojke kod žena je najčešće dijagnostikovan maligni tumor sa 2,3 miliona novootkrivenih slučajeva u svetu godišnje. U Srbiji je 2024. godine od malignih tumora dojke obolelo 4.544, a umrlo je 1.700 žena dok je u Severnobačkom okrugu obolelo 129 žena i 54 žene su umrle. Rak debelog creva je u našoj zemlji druga po učestalosti lokalizacija raka u obolevanju i umiranju kod muškaraca, odnosno treća po učestalosti u obolevanju i u umiranju od malignih tumora kod žena. U 2024. godini je od ovog raka obolelo 5.348 osoba (3.271 muškarac i 2.077 žena) i umrle su 2.543 osobe (1.570 muškaraca i 973 žene). U Severnobačkom okrugu su 162 osobe obolele (98 muškarca i 64 žene), a njih 74 umrle (48 muškaraca i 26 žena). Rak grlića materice i dalje predstavlja javnozdravstveni problem u 25 zemalja u svetu, od kojih je većina u subsaharskoj Africi. Prema procenama, rak glića materice je osmi najčešći maligni tumor u obolevanju i deveti uzrok umiranja od malignih tumora u svetu. U Srbiji je četvrta vodeća lokalizacija u oboljevanju kod žena sa 1.048 obolelih, a šesti po učestalosti u umiranju sa 410 umrlih žena. U Severnobačkom okrugu je 36 žena obolelo od raka grlića materice i njih 13 je umrlo u 2024. godini.

Muškarci u Srbiji su u srednjem riziku obolevanja od svih malignih tumora, u odnosu na muškarce Istočne i Zapadne Evrope. Za razliku od muškaraca, žene u Srbiji su u nešto višem riziku obolevanja od svih malignih tumora, odmah posle žena u Zapadnoj i Severnoj Evropi. Među 40 zemalja u Evropi, muškarci i žene u Srbiji se nalaze u visokom riziku umiranja od svih lokalizacija malignih tumora.

– Čak 40% malignih bolesti se može sprečiti primenom zdravih stilova života. Oko 30% smrtnih ishoda od raka je povezano sa pušenjem, gojaznošću, fizičkom neaktivnošću i alkoholom. Pušenje je pojedinačni faktor rizika odgovoran za svaki treći slućaj raka, za većinu karcinoma pluća, ali i za brojne druge lokalizacije. Gojaznost i fizička neaktivnost povećavaju rizik od raka debelog creva, dojke, tela materice i prostate, dok konzumiranje alkohola povećava rizik od raka usta, ždrela, dojke, debelog creva i jetre. Rano otkrivanje raka (skrining) značajno povećava šanse za uspešno lečenje, smanjuje smrtnost i troškove lečenja – ističe dr Nada Kosić Bibić, specijalista socijalne medicine Zavoda za javno zdravlje Subotica.

foto:/arhiva LovaLova portala