Gradski muzej Subotica nam u aprilu predstavlja dokument iz Istorijske zbirke. Radi se o jednom dopisu iz fabrike Mirka Rotmana, koji je nastao 23. marta 1937. godine. Sam tekst dopisa je vrlo kratak i odnosi se na finansijske obaveze. Mnogo je zanimljivije zaglavlje stranice, gde nalazimo vizuelni prikaz Rotmanove fabrike, a sa leve i desne strane slike su kratki, identični tekstovi na srpskom i nemačkom jeziku sa osnovnim podacima firme.

Prvo što saznajemo iz teksta je da je firma osnovana 1888. godine. Zatim se nabrajaju proizvodi i usluge firme, kao npr svakovrsni gvozdeni, mesingani, niklovani, kromovani, savijeni čelični, kao i hirurški nameštaj i hirurški aparati. Sablje, mamuze, činovnički mačevi. Moderni i stil lusteri, livnica gvožđa i metala. Popravak automobila i mašina. Na kraju su navedeni kontakti firme putem telegrama, pošte i telefona, kao i broj računa u banci. Ispod se nalazi natpis velikim slovima: Fabrika Mirko Rotman Subotica. Na kraju kratkog teksta nalaze se pečat firme i potpis ovlašćenog lica.

Spomenutu fabriku osnovao je Mirko Rotman kao livnicu gvožđa i fabriku opruga i metalnog nameštaja. Nakon Rotmanove smrti – pošto nije imao muškog naslednika – firmu je nastavio da vodi njegov zet Bela Gajger. Fabrika se prvobitno nalazila u VII krugu, u ulici Cara Lazara br. 7. Vlasnici su tokom međuratnog perioda izrazili želju da je prenesu na novu lokaciju. Do toga je došlo 1930. godine kada je počela, ali i završena izgradnja nove fabrike, na Daničićevom putu i na ćošku kod Palićkog puta. Fabrika je uglavnom proizvodila metalni nameštaj od gvožđa i mesinga, koje je obrađivala u sopstvenoj livnici. Mašinski pogon su obezbeđivali električni motori, a materijal za proizvodnju nabavljan je uglavnom iz inostranstva.

Roba iz ove fabrike je nalazila kupce i u zemlji i u inostranstvu. Sa proizvodnjom bicikala firma kreće u drugoj polovini 30-ih godina 20. veka. Sirovine i delovi za tu vrstu proizvodnje uvoženi su iz Nemačke. Pošto su Bela Gajger i supruga deportovani 1944. u Nemačku, odakle se nisu vratili, a njihov sin nije uspeo u postupku za nasleđivanje, nova vlast je konfiskovala njihovu firmu.

Fabrika je nacionalizacijom pretvorena u državnu fabriku, od 1949. godine Subotičanima dobro poznata i kao „Fabrika Bicikla Partizan“, koja je u februaru ove godine srušena.

Foto:/Akoš Kubičković, kustos-istoričar Gradskog muzeja Subotica