Jesenji festival jevrejske kulture od 6. do 11. oktobra kroz muziku, pozorište, film i razgovore otvara novo poglavlje predstavljanja jevrejske kulture i njenog mesta u istoriji i savremenom životu Subotice. Jevrejska opština Subotica pripremila je 12. Jesenji festival jevrejske kulture, manifestaciju koja je tokom prethodnih jedanaest izdanja postala prostor susreta različitih kultura, tradicija i umetničkih izraza, a ovogodišnji program donosi sadržaje raspoređene od Subotice do Sente.

Predsednik Jevrejske opštine Subotica Robert Sabadoš podsetio je da je festival nastao iz želje da se jevrejska zajednica predstavi kao sastavni i živi deo multikonfesionalnog i multinacionalnog grada.

– Kada smo razmišljali o tome, pred očima nam je bilo da u ovoj našoj multikonfesionalnoj, multinacionalnoj zajednici predstavimo jevrejsku zajednicu kao jedan pulsirajući deo čitavog organizma koji se zove grad Subotica – rekao je Sabadoš.

Kako je istakao, istorija grada svedoči o velikom broju Subotičana jevrejskog porekla koji su svojim radom ostavili značajan trag, pa je festival tokom godina deo programa posvetio upravo njihovom nasleđu. Publika je mogla da upozna stvaralaštvo i život vajara Nandora Glida, slikara Đorđa Bošana, umetnika Edea Telča, glumca i književnika Eugena Verbera, lekara i književnika Artura Munka, Nikole Šugara, koji je ostavio trag u razvoju psihoanalize u Jugoslaviji, kao i arhitekte Pala Vadasa.

Program je prethodnih godina obuhvatio i pozorišne predstave nastale prema delima Isaka Baševisa Singera i Aleksandra Tišme, „Violinistu na krovu“, koncerte kantora iz Budimpešte Gergelja Nogradija i Nikole Davida, nastupe jevrejskih horova, orguljaške i klezmer koncerte, kao i sefardske romanse.

– Tradicija, običaji i kultura jevrejskog naroda zamišljeni su kao jedan most prema drugim zajednicama, drugim narodima i našim sugrađanima, odnosno kao način da projektujemo jednu zajedničku misao o tome kako izgleda suživot – poručio je Sabadoš.

Ovogodišnji festival počinje u utorak, 6. oktobra, koncertom grupe Šira Utfila iz Beograda u Velikoj sinagogi, sa početkom u 19 časova. Koncert nosi naziv „Ljubav kroz vekove“, što je ujedno i moto ovogodišnjih Evropskih dana jevrejske kulturne baštine. Publiku očekuje muzičko putovanje od biblijske „Pesme nad pesmama“, preko sefardskih romansi i aškenaskih melodija, do stvaralaštva Leonarda Cohena.

Drugog dana, u sredu 7. oktobra, u 19 časova u prostorijama Jevrejske opštine, teatrološkinja i dramaturškinja Tamaš Olah iz Bačke Topole govoriće o sreskom pozorištu koje je u Bačkoj Topoli delovalo od 1949. do 1959. godine. Posebna pažnja biće posvećena njegovoj osnivačici, rediteljki Maji Dimitrijević, rođenoj kao Mara Lustig, koja je preživela ratne godine i deportaciju. Predavanje će biti održano na mađarskom jeziku.

U četvrtak 8. oktobra festival se seli u Pozorište „Deže Kostolanji“, gde će budimpeštansko jevrejsko pozorište „Golem“ izvesti predstavu „Joj, Bože“ izraelske autorke Anat Gov. Radnja prati čoveka srednjih godina koji dolazi kod psihologa tvrdeći da je Bog i da mu je potrebna pomoć jer se nalazi u krizi. Predstava kroz humor otvara pitanje odnosa čoveka i Boga, a u Subotici će biti izvedena na mađarskom jeziku, bez titla.

Petak, 9. oktobar, donosi filmski program koji počinje u 17 časova, zbog početka Šabata. U prostorijama Jevrejske opštine biće prikazana dva kratka porodična filma autorke Sandre Rosenfeld Katz, koja živi između Meksika i Izraela, a čija porodica potiče iz Subotice. Prvi film, „Majka nam je rekla da ne trčimo“, traje oko 40 minuta i govori o Peteru Rosenfeldu Spanu, stricu autorke, njegovim sećanjima na deportaciju subotičkih Jevreja i sudbini njegove porodice tokom Holokausta. Drugi film, „Ukusi bez granica“, traje 15 minuta i donosi priču o autorkinoj baki, koja je nakon preživljenog Holokausta sa sinovima otišla u Meksiko i tamo kroz kuvanje ponovo izgradila život svoje porodice. Filmovi će biti prikazani na španskom jeziku sa srpskim titlom.

Program se u subotu 10. oktobra seli u Sentu, gde će u obnovljenoj senćanskoj sinagogi, danas Kulturnom centru, nastupiti „Kontra kvartet“ iz Maribora. Reč je o akustičnom etno sastavu koji izvodi jevrejsku muziku, a ovo je druga godina zaredom da se deo festivala održava u Senti.

Festival će biti zatvoren velikim koncertom u Velikoj sinagogi, pod nazivom „Kuća slavnih rokenrola“, na kojem će nastupiti Bojana Stamenov sa prijateljima. Program će biti posvećen svetski poznatim muzičarima jevrejskog porekla, a publika će čuti numere Boba Dilana, Ejmi Vajnhaus, Pinka, Lua Rida i Lenija Kravica, uz još nekoliko muzičkih iznenađenja.

Branka Banjanin iz Jevrejske opštine Subotica istakla je da je završni koncert zamišljen kao iskorak u odnosu na dosadašnje programe i pokušaj da se festival približi i mlađoj publici.

– Ove godine pomeramo granice i voleli bismo da privučemo mlađu publiku. Bojanu Stamenov ne treba posebno najavljivati, a verujem da će ovaj koncert biti nešto novo i zanimljivo za Suboticu – rekla je Banjanin.

Svi programi festivala su besplatni, dok će za pozorišnu predstavu „Joj, Bože“ biti potrebne ulaznice zbog ograničenog broja mesta. Ulaznice će se deliti 1. oktobra, od 10 do 12 časova i od 16 do 18 časova, u prostorijama Jevrejske opštine Subotica, sve do popune kapaciteta.

Svi festivalski programi počinju u 19 časova, izuzev petaknjeg filmskog programa koji počinje u 17 časova. Organizatori su zahvalili Gradu Subotici, Generalnom konzulatu Mađarske u Subotici, Kulturno-obrazovnom centru „Turzo Lajoš“ iz Sente i Pozorištu „Deže Kostolanji“ na podršci u realizaciji ovogodišnjeg festivala.

Program 12. Jesenjeg festivala jevrejske kulture

foto:/LovaLova portal