Polaganjem venaca na Spomenik žrtvama fašizma na Trgu žrtava fašizma i na Spomen-kompleks palim crvenoarmejcima na Pravoslavnom groblju u Dudovoj šumi, u Subotici je obeležen 10. oktobar – Dan oslobođenja grada u Drugom svetskom ratu. Na ovaj datum 1944. godine, posle više od tri godine okupacije, jedinice Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije, uz sadejstvo Crvene armije, ušle su u Suboticu, čime je okončan period okupacije započet 12. aprila 1941. godine.

Komemoraciji su prisustvovale brojne delegacije, među kojima predstavnici Grada Subotice, Vlade Republike Srbije, Severnobačkog upravnog okruga, Ambasade Ruske Federacije u Srbiji, Vojske Srbije, SUBNOR-a, udruženja ratnih i mirnodopskih vojnih invalida, kao i antifašističkih organizacija iz Belog Manastira i Vukovarsko-sremske županije. Nakon polaganja venaca na Spomenik žrtvama fašizma, održan je prigodan kulturni program u izvođenju hora „Aleksandar Nevski“, a potom su počast odali i poginulim pripadnicima sovjetskog Trećeg ukrajinskog fronta, sahranjenim na Pravoslavnom groblju u Dudovoj šumi.

Deseti oktobar zauzima važno mesto u istoriji Subotice. Posle okupacije koja je počela u aprilu 1941. godine, grad je oslobođen u završnoj fazi ratnih operacija u Vojvodini, u vreme kada su se borbe na ovom prostoru odvijale u okviru širih savezničkih operacija protiv nacističke Nemačke i njenih saveznika. U oslobađanju Subotice učestvovali su borci Subotičkog partizanskog odreda i jedinice Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije, uz podršku Crvene armije. Kraj okupacije nije, međutim, značio i kraj stradanja. Među onima koji su poginuli u borbama za grad bio je Jovan Mikić Spartak, komandant Subotičkog partizanskog odreda, poznati atletičar i jugoslovenski reprezentativac.

Pomoćnik gradonačelnika Srđan Samardžić podsetio je da je u Drugom svetskom ratu stradalo više od 7.000 Subotičana, ističući da se iza istorijskih datuma nalaze ljudski životi, porodice i sudbine.

– U borbi protiv fašizma, monstruozne ideologije zla i razaranja utemeljene na mržnji i zločinu, ujedinili su se ljudi različitih nacionalnosti, vera, zvanja i društvenog položaja. Povezivala ih je ideja da život treba da bude slobodan od okupacije, terora i nasilja – poručio je Samardžić i naglasio da sećanje na 10. oktobar podrazumeva čuvanje istorijskih činjenica i poštovanje svih žrtava, ali i svest o značaju mira, slobode i dostojanstva svakog čoveka.

Jedna od najznačajnijih ličnosti povezanih sa oslobođenjem Subotice jeste Jovan Mikić, poznatiji kao Spartak. Pre Drugog svetskog rata bio je istaknuti atletičar, rekorder u više disciplina i reprezentativac Jugoslavije. Pored sportskih uspeha, učestvovao je u revolucionarnom radu i organizovanju otpora okupatoru u Bačkoj.

Kao član Komunističke partije Jugoslavije, uključio se u antifašistički pokret, a potom postao komandant Subotičkog partizanskog odreda. Okupatorske vlasti uhapsile su ga krajem 1941. godine. Nakon mučenja i zatočeništva, streljan je, ali je njegovo ime ostalo vezano za otpor fašizmu i borbu za slobodu. Ipak, Mikićeva priča nije završena njegovom pogibijom. U završnim borbama za oslobođenje Subotice, 10. oktobra 1944. godine, zadobio je smrtne povrede na železničkoj stanici. Grad za čije se oslobođenje borio dočekao je slobodu istog dana kada je izgubio jednog od svojih najpoznatijih boraca.

Njegovo ime danas nose sportsko društvo Spartak i Gradski stadion, a sećanje na njega čuva se i kroz spomen-obeležja i aktivnosti posvećene mladim generacijama.

Predsednik SUBNOR-a Subotice Aleksandar Toković istakao je da je obaveza društva da sačuva uspomenu na oslobodioce i prenosi mladima znanje o ljudima koji su se borili protiv fašizma. Posebno je ukazao na značaj Jovana Mikića Spartaka, čije ime, kako je naveo, i danas predstavlja simbol pobede i sportske tradicije grada.

O razmerama učešća Subotičana u antifašističkoj borbi govore i podaci koje je izneo Toković. Prema njegovim rečima, više od 2.000 devojaka i mladića iz Subotice otišlo je u redove Osme vojvođanske udarne brigade. Njih 586 poginulo je tokom rata, dok se više od 1.000 vratilo kućama kao ratni vojni invalidi. Toković je poručio da sećanje na poginule ne sme biti odvojeno od zalaganja za mir i sprečavanje novih ratova, upozorivši na opasnost od sveta u kojem se ljudski životi ponovo izlažu pretnjama i nasilju.

– Skinite nas već jednom sa vaših nišana, nikakvo zlo i nepravdu nismo učinili, nikad nismo posegnuli za tuđim. Ne dirajte naše zemlju, kosti, decu. ​Razmislite svetski moćnici i verujte da bi vas stideli vaši sunarodnici, Tomans Man, Ajnštajn, Džon Lenon, Šekspir, Vajld, Dikens, Hese, Gete, Betoven, Remark, Mocart, Molijer, Balzak, Igo, Zola, Kami, Mali Princ – poručio je Toković, obraćajući se onima koji, kako je naveo, oblikuju novi svetski poredak, uz poziv da se umesto novih ratnih heroja stvaraju heroji rada, nauke, sporta i saradnje.

Potpredsednik SUBNOR-a Srbije i predsednik SUBNOR-a AP Vojvodine Jovo Baroševčić ocenio je da 10. oktobar predstavlja veliki praznik za Suboticu i priliku da se oda pošta svima koji su izgubili živote u borbi protiv fašizma i nacizma.

– Nikada nećemo zaboraviti one koji su svoje živote dali za slobodu. Zato smo danas ovde, da im odamo poštu i zahvalnost, položimo cveće i podsetimo se vrednosti za koje su se borili – rekao je Baroševčić i posebno naglasio da mlade generacije treba da poznaju istoriju i da čuvaju uspomenu na borce koji su doneli slobodu, poručujući da antifašizam nije samo deo prošlosti, već vrednost važna i za sadašnjost i budućnost.

Obeležavanje 10. oktobra u Subotici tako je i ove godine bilo posvećeno istorijskom događaju koji je promenio sudbinu grada, ali i ljudima čije su žrtve ostale trajno upisane u njegovo pamćenje. Sećanje na oslobođenje, poginule borce i stradale građane podseća na cenu koju je sloboda imala i na odgovornost da se istorijske činjenice prenose budućim generacijama.

foto:/LovaLova portal